İyot (Yunanca "mor" anlamına gelen iodes 'ten),
sembolu I, atom numarası 53 olan bir elementtir.
Kimyasal olarak iyor halojenlerin en az reaktif
olanı, astatin'den sonra en elektropozitif olanıdır.
İyot başlıca tıpta,
fotoğrafçılıkta ve boya imalatında kullanılır. Çoğu
canlının eser miktarda
iyota gereksinimi vardır. Diğer halojenler (Periyodik
tablonun Grup VII üyeleri) gibi iyot da iki atomlu
moleküller oluşturur, dolayısyla moleküler formülü
I2'dir.
İyodür, iyot elementinin -1 yüklü hâlidir ve alkali
elementlerle tuzlar
oluşturur (potasyum iyodür, sodyum iyodür gibi.)
Bulunduğu yerler
İyot toprakta, denizde, en çok yosunlarda bulunur .
İyot genellikle tuzları
oluşturacak şekil de (formda) bulunur. Sodyum iyodür,
kalsiyum iyodür gibi...
Doğada genellikle iki atomlu şekilde bulunur.
Denizde ise daha çok potasyum iyodür, sodyum iyodür
şeklinde bileşik formunda bulunur. Denizlerde
yosunlar tarafından tutulur. Bu da deniz
yosunlarında bol miktarda iyot bulunduğunu gösterir.
Eğer yosunlar yenilebilir bir tür ise onlardan iyot
alınabilir diyebiliriz. Hatta son zamanlar piyasaya
çıkan ve tablet şeklinde satılan bu ürünlerin de
yapısında iyot bulunur.
Reaksiyonu ve faz
değişimi
Hava (azot oksijen) ile reaksiyona girmez ;
fakat ozon gazıyla reaksiyona
girebildiği durumlar vardır. Süblinleşme ile katıdan
gaz formuna geçebilir. Fakat daha çok serbest halde
bulunduğu durumlarda bu mümkündür. Bir bileşikten
kopması kolay kolay mümkün değildir.
Aynı, bir maymunun annesine sarıldığı gibi; iyot da
potasyum, sodyum ve
kalsiyuma sarılır. Biz buna muhteşem ikili diyoruz.
Bu muhteşem ikilinin
diğer bir adı da tuzdur.
Deniz kenarında yürüyüş yapan bir kişi iyot alabilir
mi?
Aslında bu yazıyı yazmamızdaki ana sebep bu sorunun
cevabını aramaktır. Bu cevap büyük ihtimal HAYIR
gibi gözüküyor.
Başlıca sebepleri: İyot denizde bileşik şeklinde
bulunduğu için, tuzları
oluşturuyor demiştik üstteki paragraflarda.Tuz da
havaya
çıkamayacağı için, bu solunum yoluyla iyodu
alamayacağız anlamına geliyor. Ancak eğer iyot
atomik veya moleküler halde serbest bulunsaydı,
o zaman sıcaklığın ve rüzgarın etkisiyle süblimleşen
iyodu deniz kenarından solunum yoluyla "gaz
fazında" almak mümkün olacaktı.
Denizlerde bile çok az miktarda bulunan iyot ancak
denize girilerek "tuz"
formunda alınabilir.
İyotun önemi ?
İyot bilindiği gibi tiroit bezinin çalışmasıyla
yakından ilgili bir
elementtir.Tiroit bezimiz, yapısında iyot
biriktirerek hormon salgılar.
Tiroid hormonları diyoruz bunlara (en önemlileri t3
ve t4). Eğer yeteri miktarda iyot bulamazsa, tiroit
bezimiz bu sefer haddinden fazla büyür.
Çok fazla şişen tiroit bezi guatr denen hastalığa
neden olur.Tiroid hormonları da zekamızı, kemik
yapımızı etkileyen hormonlar olduğundan, aklı selim
kişilerin bu ufak elemente dikkat etmelerini
öneriyorum.
Önerimiz
Önerimiz; ilk etapta iyotlu tuzları kullanmanız
yönünde olacaktır. İyotlu
tuzları birçok markette bulmak mümkün. Yemeklerinizi
bu tuzlarla pişirmeniz zekanızı olumlu yönde
etkileyecektir. Hatta guatr oluşma riskini
azaltacaktır. Denize girmek de iyodu kısmen
alabileceğiniz anlamına geliyor.Burada dikkatinizi
birşeye çekmek istiyorum ; kara lahanaya dikkat!
Kara lahana fazla tüketirseniz iyodu tutar. İyodu
tuttuğu için tiroid bezinin hayatı riske giriyor.
Gediz Demir
Fen Edebiyat Fakültesi
Fizik Bölümü
